DAHILAN NG DI PAGKAKAUNAWAAN

(Enero 11,  2016-Martes- Script na sinulat ni Alih S. Anso para sa programang “Buhay –buhay ” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay  at Talakayang Pampamilya”. Host –Ms Lucy Duce)

 (Play- Intro- Gabay at Talakayang Pampamilya)

Makipangkasunndo tayo prasa sa Kapayapaan

LUCY: Magandang umaga Kaka Alih.

KAKA ALIH : Magandang umaga din Lucy, Assallamu alaikum warahmatulahi wabarakatuh, sa lahat.. (ang  kapayapaan sasaatin nawa..)

Ang tanong mo  bakit    hindi nagkakaisa o nagkakasundo sundo  ang mga tao? Kong minsay pa  nag-away-away na may sakitan at mayroon pang  humantong na sa patayan?

 Bakit nga ba Kaibigan?

Ganito ang sagot ng isang kumpare natin  minsan itanong natin ang kahantulad na tanong:

“Ah na Kaka Ali, maraming dahilan  bakit nag-away away o hindi nagkakasundo  ang mga tao dito sa mundo.”  

Ang ibang dahilan na siya  ngayong ang uso,   na dahilan kong bakit hindi nagkakasundo kahit magkakapatid o magkakamag-anak. 

LUCY: Bakit Kaka Alih, may uso-uso pa ba ang dahilan ng away?

  Of course naman, ang  pulitika! (PLAY LAUGHING) Yes, ang pulitika o politics ito ang madalas  na dahilan.  Election Fever na!! este election period pala, nagsimula na ang GUN BAN, o bawala ang pagdadala ang baril kahit lisinsiyado, unless may permiso ka mula sa COMELEC.

Mayroon pang malalim na   dahilan na hindi pinagkakasunduan ng mga tao, karapatan sa lupang ninuno  o ang ancestral domain. Sa R’nawon at T’duray  ay tinatawag nila itong “pusaka inged” .

Ta mga Bangsamoro, ito ang tinaguriang ancestral domain, at sa mga Teduray o  IP’s Ancestral domain, unti unti ng nawawala sa kanila, kaya dapat na maibalik na sa kanila ang pamamahala sa kanilang lupang ninuno. Alam ba ninyo na isa ito na dahilan kong bakit may mga nag-rerebelde sa goberno, dahil sa karapatan sa lupang ninuno.

Ang lupa sa ngayon ay mahalaga, kong wala kang lupa saan ka titira? Katunayan nga kahit konting bahagi lamang   ng lupa, kahit na daw yaong mohon lang  o pananda ng lupa at inilipat ng isang hakbang lamang,  ay pinag-aawayan  na yan ng magkakamag-anak.  Kong minsan  magkapatid  pa nga.

Another reason kong bakit hindi nagkakasundo ay itong nalalabag ang karapatang pangtao o  human rights, isa ito sa mga matinding mga dahilan kong bakit mga nag-away-away ang  mga tao  sa ngayon:

Sa paliwanag n gating Kapatid na isang abogadong  Muslim sa Upi,  si Atty Rolando “Anwar”  Chew.  “…hindi nagkakasundo  ang mga tao tao    dahil  sa kulang sa kaalaman sa kanilang karapatan maraming dahilan ang nagiging dahilan ng mga di pinagkakasunduan ng mga tao”  

LUCY: Kaka Alih, Papaano  lulutasin ang mga ganitong problema, na nag-away  away o hindi nagkakasundo ang mga tao?

KAKA ALIH: Ang solusyon sa mga ganitong  problema?  Sa problema  sa pulitika kinakailangan ang pairalin ang tunay na  pulitika, wlang dayaan, matuto tayong sumunod sa itinakda ng  batas, huwag ng palitan ang mga nakuhang  botante ng kandidato, at kong minsan kong sino ang  maliit ang boto ay siya pa ang naproklem.

Sa usaping human rights, ang advise  ni Atty Rolando Anwar Chew, “Ang sulosyon sa ganitong problema ay, alamin mo ang inyong karapatan  ayon  sa nakasaad sa  batas.”

Ang sabi  naman ni Ustadz Faizal Dacungan : “.. ang  paniniwala sa Poong Maykapal o Diyos ang pinaka-solusyon sa ganitong problema, ang  buhay ng tao ay pinahahalagaan  ng Allah  o  Diyos tayo pa  kayang tao? “

Para maiwasan ang di pagkakaunawaan ay ganito ang dapat gawin: “Kong  ikaw ay isang Kristiyano, sundin mo inyong Biblia at kong ikaw naman ay Muslim o nanampalataya sa Islam, sundin ang Sunnah at Qur’an.”  Payo naman ni Ustadz Ahmad.

Para sa  Gabay  at Talakayang Pampamilya, ito ang inyong  Kaka Ali, ang inyong segment writer ,  na  naniniwala na ang may paniniwala sa Poong Lumikha, ay  mahirap makumbinsi ni Shaitan o Satanas na gumawa ng  masama, sapagkat ang Shaitan ang nag-uudyok sa tao  na gumawa ng masama, kaya itakwil natin  ang Shaitan o si Satanas.

Sukran Wassallamu Alaikum Warahmatulahi Wabarakatu.

LUCY:: Maraming  salamat Kaka Alih, sa magandang presentasyon na yan, mga kapatid matuto tayong sumunod sa batas, ipairal sa tuwi-tuwi na ang respeto sa bawat isa, lalo na sa ating sarili, makamtan natin ang kapayapaan.

(Play- EXTRO- Gabay  at Talakayang Pampamilya)

Edukasyon ay Kayamanan

 (January 11, 2016 - Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay Kalusugan at Talalakayang Pampamilya”. Lucy Billones)

 (Play- Intro- Gabay   at Talalakayang Pampamilya)

LUCY : Asssallamu alaikum Warahmataullahi Wabaraakatuh.   Kaka Alih, 

Kaka Alih:  Wallaikumi Sallam Lucy  at ang aking pagbati ng  assallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh, sa mga kapatid na nanampalataya sa Islam, o sa  mga kapatid na Muslim.

Matanong kita kapatid,  gaano ba kahalaga ang edukasyon   para sa iyo?

Abdulkareem during His KinderGarten graduation

Alam mo Kapatid Ang edukasyon ay kakambal ng kaunlaran, mahirap marating ang kaularan kong salat tayo ng karunungan.

Ang edukasyon ay kinabibilangan ng pagtuturo at pag-aaral ng isang kasanayan.  

Isa sa mga pangunahing layunin ng edukasyon ang ipahayag ang kultura sa mga susunod na salinlahi, hindi lamang po ng pagbasa at pagsulat.

Ang  ibig sabihin ito   ay hindi  lamang dapat mong  malaman ang isang bagay  kundi dapat  mo rin pag-aralan ang kahalagahan  nito, at papaano gagamitin. Ang kong sakalaing may sapat ka ng  kaalaman dito ay kinakailangan naman ang pag-sasanay sa sarili, na gamitin  ito.

May nagtanong din sa  akin na estudyante, assignment yata niya, “Bakit ba mahalaga ang edukasyon sir?”

Ang naging tugon sa kanya ay,  “…mahalaga ang edukasyon pagkat ito ang magsisilbing gabay sa lahat,  lalo na sa mga kabataan na tulad mo. Mahalaga  ito dahil ang isang taong may talino, matutupad ang mga pangarap saan man siya magpunta.    Ito ay  isang kayaman na kailan man ay hindi mananakaw. Ito ang  kayamanan  na kapag ipinamigay mo ay hindi  nababawasan, kundi  lalo pang  nadagdagan.”

Ikaw Lucy , may  maisasagot ka   sa ganoon tanong  “Bakit ba mahalaga ang edukasyon?”

LUCY: Mahalaga ang edukasyon, kapag may  taglay ang isang tao sya ay nagkakaroon ng higit na kapakinabangan hindi sa kanyang sarili,  kundi sa pamilya at lipunan,  samantala  ang kawalan ng edukasyon ay nagbubunga ng suliranin hindi lang sa kanyang sarili kundi sa pamilya at lipunan.

Kaka Alih: Tama ka Lucy, Sadyang hindi matatawaran ang kahalagahan ng edukasyon    sa ating  mga  tao. Ang salat sa edukasyon ay tatanda siyang mangmang o kulang sa kaalaman, ang taong kulang sa kaalaman ay kukunti ang maiaaabag o maitutulong sa ating pag-unlad.

Sino  na ang  gagagawa ng mga tulay, kong wala ang mga enhiyero, sino ang magtuturo sa mga paaralan kong walang  nakatapos na mga guro? Sino  abng gagamot sa sakitin kong walang  mga doctor?

Kaya nararapat lamang na mag-aral tayo,  pag-aralin aang  ating mga anak, DAHIL  ang edukasyon ay mahalaga sa tao, ang taong kulang sa edukasyon ay salat sa karunungan at yaman.

May sinabi ang Propeta Muhammad (SAW) “ Seek knowledge from the cradle to the grave” (hanapin  ang karunungan mula sa duyan hanggan sa libingan).

 Ito po ang inyong Kapatid - Kaka   Alih,  Kapatid, Bukas…mas lalo nating paiigtingin ang ating ibabahagi sa ating programang buhay buhay sa ating segment na Gabay at Talakayang Pamapamilya,  Sukran and Wassallam.

LUCY: Maraming salamat Kaka Alih sa magandang aral na  ibinahagi mo  ngayong umaga,   (EXTRO- Gabay at Talakayang Pampamilya)

MATATAG NA PAMILYA AT KAUNLARAN

Get Together sa aking mga Apu, eating pungu a Tug (Nipa)

          

(January 04, 2012 {24 Jumadil Awwal 1437}-Lunes Script na sinulat ng segment writer at presentor na ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay ” (8:00-9:00 A.M) sa segment na “Gabay at Talakayang Pamapamilya”. Host –Lucy  Billones)

Host/Lucy: “Ang matatag o matibay na pamilya ay pangarap ng bawat magulang,ni  nanay o tatay… nitong unang araw ng  pangtatanghal sa ating segment na  Gabay at Talakayang Pamapamilya, ay pag-uusapan natin with our Tatay sa makabagong panahon, si Kaka Alih.

 (Play- Intro- Gabay at Talakayang Pampamilya)

Kaka Alih: Maraming Salamat Lucy, sa maganda introductory na pagpapkilala mo sa akin, “Tatay sa makabagong panahon” akala ko Tatay for all seasons! (LAUGHING) ,

Assallamu alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh, sa mga kapatid na nanampalataya, at good morning sa naman sa lahat ng mga  nakikinig.

Lucy, matanong muna kita, bilang isang Nanay at Lola na rin (LAUGHING), please describe o what can you say about o  tungkol  pamilya o family?

Host/Lucy: Para sa akin Kaka Alih, Mahalaga ang pamilya sa isang pamayanan o community,  dahil ito   ang sentro ng ating lipunan.

KAKA ALIH: Tama! Halimbawa niyan Lucy  ay ang Barangay. Ang barangay  ay binubuo ng maraming pamilya, na hindi kukulangin sa dalawang libo, or else babalik sa mother Barangay, kong baong ceated barangay yan..

Kung walang tao o  mga pamilya sa  Barangay  wala ding  barangay, walang mga Barangay walang bayan, walang lungsod, walang probinsiya, walang rehiyon at wala  ang bansa.

Nabubuo ang isang bayan o bansa mula sa pinagbuklod-buklod na pamilya. Yan ang ilan  sa mga kahalagahan ng isang pamilya.

Kong anong klaseng pamilya ang nakatira sa barangay iyon din ang magiging kalagayan ng lugar na yaon. Kapag sakitin ang mga mamayan nito, Kapag mahihina ang pamilya na nakatira dito, ay of course medyo mabagal ang kaunlaran dito

Host/Lucy:  May  tanong  pa ako “Kaka Alih, papaano ang pagbubuo ng isang matatag na pamilya?

KAKA ALIH: Bago natin sagutin ang katanungan kong papaano ang pagbuo ng isang matatag na pamilya,  ay liwanagin muna natin ang  kahulugan ng tinatawag na pamilya.  

Ano ang kahulugan  ng pamilya?

“ Simple lang  Kak, sagot kaagad ng batang mag-aaral ng Upi,   Ang sinasabing pamilya ay si tatay, si nanay, si ate, si kuya at si bunso, equals isang pamilya” (LAUGHING)

Oo nga no?   simple lang  pala, ang term  na  pamilya,  ang  pamilya ay binubuo ni tatay, ni nanay o mga nanay (LAUGHING) oo dahil marami  ang asawa. (LAUGHING)  , si ate si Kuya si Bunso.. plus plus pa..kong masipag si tatay (LAUGHING).

Saan ko yan  makikita Kaka Alih?

Saan? Matatagpuan sa buong mundo ang maraming matatag na pamilya.  Maaaring mayaman o mahirap sila.  Maaaring iba-iba rin ang pagkakabuo nila, halimbawa: isang ina, ama, at mga anak; o isang ina na may isa o higit pang anak; o  mga lolo’t lolang kasama ng kanilang mga anak at apo, o mag-asawang walang anak.

 May mga taong naniniwalang ang isang pamilya ay tulad sa isang   kahong puno ng mga bagay na kahit ano ang  ipinasok na gusto mo, ay pwede. Maaring  nakapaloob dito ang  pagmamahal, katuwaan, kaligayahan   at iba pang magagandang bagay. Ito ay isang kahon  na  mabubuksan kailan mo.

Subalit lalong mainam  kong  ihalintulad natin ang  pamilya sa  kahon na  walang laman. Ok  lang  po  ba? 

Nagiging maganda at makabuluhan ito batay sa kung ano ang ginagawa natin dito. Kong ano ang gusto mong laman, ay siya mong ilagay.  Ang ibig sabihin nasa iyo nakasalalay ang kinabukasan ng iyong pamilya. Ikaw ang naglalagay ng laman ng kahon. Ikaw ang nag-gigiya o naglilinang sa kinabukassan ng inyong pamilya.

Kailangang sidlan muna ito ng laman ng mga tao bago may makuhang anuman mula rito. Kung nais natin ng pagmamahal at katuwaan sa ating mga pamilya, kailangang magtanim muna tayo ng pagmamahal, paglilingkod at paghikayat sa isa’t isa.

Kailangan punuin natin ang kahon, at huwag nating ilabas ang laman nito.

May nagwika pa na:  “ang  matatatag na pamilya ang pundasyon ng lahat ng dakilang bansa.”

 Tama po ba kaibigan?

Ang payo nga ng isang guidance counselor na  kaibigan  natin : “Kung kailangan nating lumaking malulusog at maliligaya ang mga anak natin, mahalagang magkaroon tayo ng matatatag na pamilya. Gawing mong ehemplo o sample ang inyong sarili. Ipakita ang ugali na gustong mangyari”.

Host/Lucy: Kaka Alih, matanong ko lang, ano ang  kailangan sa pagbubuo ng matatag na pamilya?

 Kaka Ali: Lucy,  kaibigan para maging matatag ang inyong pamilya, kailangang magkaroon ng sumusunod na katangian ang isang pamilya:

Dapat ang isang magulang ay may pananagutan sa kanyang pamilya.

Makatutulong tayong lalong mapatatag ang pamilya sa pagkakaroon ng pananagutan sa isa’t isa,  sa pagiging tapat, sa pagsasama-sama bilang isang grupo, at sa pag-aalaga sa isa’t isa. 

Maraming paraan para maipakita ang pananagutan at mapanatiling ligtas, malusog at maligaya ang pamilya.  Halimbawa ay:

·        Maging tapat sa inyong pamilya. Sa puntong sekswal, maging tapat sa kapareha.

·        Bawasan ang mga aktibidad sa labas at gumugol ng mas maraming oras sa piling ng iyong pamilya;

·        Tuparin ang mga pangako sa mga miyembro ng pamilya.

·        Maging maaasahan. 

·        Tumawag o magtext  sa bahay kung mahuhuli ka ng uwi lalo na kong hindi makabalik sa takdang araw ng pag-usi mula sa trabaho.

·        Kung naglakbay ka sa malayo, huwag din kalimutang tumawag at huwag mangingiming  magsabi ng  “mahal kita ikaw lang babae sa aking puso” (PLAY LAUGHING)

·        Kapag may problema,  dumulog  sa isang kamag-anak, kaibigan   , para matulungan kayong harapin ito.

·        Dapat ang isang magulang ay may  pagpapahalaga sa kanyang pamilya.

Papaano?  Ipakita  pagpapahalaga sa pamilya sa pamamagitan ng mga salita at gawa, sa ganito ay naipakikita natin sa ating pamilya na pinahahalagahan at itinatangi natin sila.

Sabihin sa isang miyembro ng pamilya na siya ay mahal mo.

Kilalalanin ang katangian ng membro ng pamilya. Purihin ng  positibo sa bawat miyembro ng pamilya araw-araw.

Dalasan ang pagyakap sa mga miyembro ng pamilya, Ikaw tatay lalo na kay Nanay (PLAY LAUGHING).

Tulungan ang isang miyembro ng pamilya sa kanyang gawain ( pagliligpit, paglalaba,)

Dapat ang isang magulang ay may umagapay sa kanyang    pamilya.

Alalahanin walang pamilya ay hindi nagkakaroon ng  problema.  Ngunit gamitin ang problemang ito   para maging lalong matatag ang samahan ng pamilya at maging dam para mapalapit sa isa’t isa.  Kaibigan, makinig ka,  kung medyo babaguhin natin ang ating pag-iisip, makikita nating ang krisis ay isang oportunidad para maging matatag.

Pwede mo itong subukin para isolb ang problema ng iyong pamilya:

Mag-isip ng anumang mabuti, gaano man kasama ang sitwasyon.

Kunsultahin ang iyong pamilya, magsagawa ng Maswara o meeting.  Sa pamamagitan ng pagsasama-sama ay  malalagpasan ng  pamilya ang kahit pinakamahirap na problema.

Harapin ang mga problema nang dahan-dahan.  Gumawa ng listahan ng mga bagay na dapat gawin at isa-isang asikasuhin ito.

Mag-ehersisyo para mawala ang tensiyon at matulungan kayong magrelaks.  Gawin ito nang magkakasama bilang isang pamilya.

Kapamilya  muli ninyo kaming samahan   sa ating segment na Gabay at Talakayang Pampamilya.. sa programang buhay-buhay sa DXUP.. ito ang inyong kapamilya ang inyong segment writer/reporter si Kaka Alih. Wasallamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Host/Lucy: Inyong narinig ang amang may pagpapahalaga sa kanyang pamilya, ikaw kaibigan,  tinutulungan o umaagapay ka rin bas a  inyong pamilya, kong wala pa, hindipa  huli  ang lahat..may pagkakataon  ka pa upang lalong papatagin  ang pundasyon ng inyong pamilya.. sa muli abangan an gating segment na Gabay at Talakayang Pamapamilya at  sigorado  kong  marami kayong  mapupulot na aral, lalo yaong mga responsableng magulang.

(PLAY-EXTRO Gabay at Talakayang Pampamilya)

Host/Lucy: Mga giliw naming  nakikinig,  sa isa namang Gabay at Talakayang Pampamilya mula kay Kaka Alih, bukas  muling , abangan    ating segment writer na si  Kaka Alih.

PRESYO NG LUYA SA UPI SUMIRIT NA RIN ANG PRESYO SA UPI

MARKET & SLAUGHTER  UPDATES-

June 11,  2015-THURSDAY

PRESYO NG LUYA SA UPI SUMIRIT NA RIN ANG PRESYO.

Mga display na gulay sa Upi Public Market

Sumirit na rin o tumaas na rin ang presyo  ng Luya o Ginger sa ating pamilihang bayan nitong Linggo ito ang ating nalaman mula    sa mga retailers  na nasa pamilihang bayan. Bagamat hindi katulad sa Metro Manila na 240 pesos ang kilo, subalit ang presyong 120 bawat kilo ay napakataas para sa mga mamayan ng Upi, dahil nakasanayan natin ay mahigit sampung piso lamang.. para sa taga Upi, pinaka mahal na ang 60 piso bawat kilo. 

Ang ibang presyo ng mga madalas na binibili ni Mr o Mrs sa palengke ay kumuha pa rin tayo ng current price o halaga, sa halagang retail o retail price:

1.     Sibuyas- P80.00/kg

2.     Ahos….100.00/kg

3.     Repolyo…pati Chinese cabbage- P70/kg dati ay 40 lang per kilo

4.     Kamatis…40/kg

5.     Talong…30/kg

6.     Cooking oil… 25 bawat botelyang lapad

7.     Native coffee…200 bawat kilo

Sa mga whosale price o kumpra o bili ng mga bodega sa mga Magsasaka:

1.     Yellow corn…..P12.50 /kg

2.     Copra….P25/kg

Dried fish section sa Upi Public Market

3.     Palay fresh…P19/kg

4.     Lugasing o Mani o peanuts…75.00/kg

Source:   Ben Ching, ang bodega ay nasa harap Rizal Blvd maapit sa Rotonda.

Ang inyong Agri Updates Reporter.. Patrol 1.. Alih para sa DXUP Bantay Bayan

PAPAANO MAIIWASAN ANG MAPAGNAKAWAN NG MOTORSIKLO?

MAY 22, 2015-TERMINAL UPDATES

one of the parking lot in medium mall in Jakarta, Indonesia, 

Ang motorcycle o motorsiklo ay isa sa mga kayaman natin  na gustong- gustong tangayin ng mga magnanakaw. Bakit?  dahil mahal ito, yes mga motor na mahigit isang daang libo, dalawang daang libo at higit sa lahat   madaling itakas. Pwede itulak na lamang din at di na kailangan paandarin, free wheeling lang ika ay pwede na.

At alam ba ninyo na kaya ring isagawa ng mga “professional na kawatan ng motorcycle”  nang maikli pa sa isang minuto ang pagnanakaw nila sa motorsiklo?

Sa Bayan ng Upi, marami na tayong nairekord na napagnakawan ng motorsiklo, na nasa bakuran pa nila, nasa loob ng bahay, nasa parking lot, andiyan pa ang inaabangan sa daan.

one of the parking lot in medium mall in Jakarta, Indonesia

Magbibigay tayo ngayong ng ilang tips o paraan para maiwasang matangayan ng motorsiklo:

1. SA PAGPARKING. Papaano? Magparada lang sa official o designated  at secure parking.  Sa mga siyudad tulad sa Cotabato City, laging magparada sa mga parking lot na may professional monitoring at may mataas na seguridad.

Pumili ng mga parking lot na laging may nagbabantay at laging i-check ang vehicle registration kapag iniiwan ang parking place, dalhin ang inyong registration ng motor huwag iwanan sa tool box. Lalong maigi na doon magparking sa kong saan nakatutuk ang  surveillance cameras o CCTV at kaibiganin din ang mga security officer na nagbabantay sa paligid ng parking lot.

Magkaroon ng mabuting relasyon sa mga kaibigan at sa lugar ng pagpaparadahan. Para mas ligtas, kung ipaparada sa campus, offices, bahay, mini markets, shops, etc.makipagkaibigan sa mga nakapaligid dito. Kung mayroong tagabantay, maaring bigyan siya ng pera para maging pamilyar sa pinagpaparadahang motor.

one of the parking lot in medium mall in Jakarta, Indonesia

2. EXTRA PADLOCK. Ako kong nasa ibang lugar, tulad sa Bandar a Kutawato o Cotabato City, naglalagay ako   ng   safety lock sa aking  motorcycle. Yes, maglagay ng ekstrang  kandado  at ilagay sa  wheel lock, handlebar secrets, alarms, padlocks, disc lock discs, at iba pa. Kung magpa-park sa tabi ng poste o puno ikandado ng kadena.

3. BANTAYAN   ang sariling motorsiklo. Kong wala ka rin lang bibilhin sa loob ng mall, magpaiwan na lang sa parking lot, hayaan si Mrs na mamili. Kong magmimirinda o kakain sa restauranti-parking ang inyong motor sa   sa lugar na madaling makita dahil mabilis na isinasagawa ng mga magnanakaw ang krimen.

4.  ILAYO SA TUKSO ANG MGA MAGNANAKAW. Ano yun Kaka Alih? Tukso layuan mo ako? Yes… huwag bigyan ng motibo ang ga magnanakaw. Alam ba ninyo na madaling maengganyo  ang mga magnanakaw sa mga motosiklo na magaganda, bago at mamahalin.  Tulad din sa Babae yan, gusto gusto ng mga lalaki ang mga magaganda. 

Kong nakaparking ang motor, sa inyong tahanan, o opisina lalong maigi lagyan ng takip o takpan para di nakikita ng mga magnanakaw, para di sila matukso.

Pangalawa ligtas pa sa init ng araw at ulan ang maganda at bago ninyong motorsiklo.

At para naman sa ating  updates sa income n gating terminal:May 21-P4,955.00, May 20-4,690.00 at May 19-P4,080, so therefore malayo pa tayo sa dapat na makolekta, dahil ang ating pagtataya ay dapat P10,000.00 araw araw ang makokolekta. 

one of the parking lot in medium mall in Jakarta, Indonesia,

Para sa sasakay ng multicab patungong Awang: 6 ang multicab na dito  na natulg sa terminal at isa ngayon ang striker na umiikot para makaalis na.

Para sa Bantay Bayan, Patrol 1, Kaka Alih direktang naguulat mula ditto sa national highway, kong saan matatagpuan ang isa sa walong “emergency terminal” ng skylab at payong-payong.

Kultura, Kaugalian at Paniniwala ng mga Bangsamoro

Kaka Alih, co-Anchor/segment
presenter/writer ng Buhay-buhay sa DXUP.

[Abril 9, 2015 (Biyernes )- Script na sinulat ni Alih “Kaka Ali” Anso para sa programang “Buhay –buhay  sa DXUP” (8:00-9:00 A.M.) sa segment na “Gabay Kalusugan  at Talalakayang Pampamilya”. Host –Lucy Duce)

LUCY/HOST: Dito sa Lupang Mindanaw ay iba-ibat ang tribu at iba-iba din ang ating paniniwala, kultura at kaugalian, ngayong umaga ay tatalakayin ng ating Bangsamoro na Iranun, na si Kaka Ali ang kultura, kaugaliang at paniniwala ng mga Kapatid na Bangsamoro.

(Play- Intro- Gabay Kalsuganat Talakayang Pampamilya)

LUCY/HOST: Magandang umaga Kaka Alih, 

KAKA ALIH: Magandang umaga din Kapatid na Lucy,   assallamu alaikum warahmatullahi wabarakatuh, (ang kapayapaan at pagpapala ng Allah Sasaating Nawa) lalo na sa mga kapatid na nanampalataya sa Islam, o sa  mga kapatid na Muslim.

Sa makabagong panahon at henerasyon natin ngayon, marami na ang mga taong naeenganyo sa naglalabasang mga gadgets. Di lang basta gadgets, tulad sa celpon, dahil with matching facebook pa. (LAUGHING) Alam ko man, na halos lahat ngayon ay may account sa facebook, bakit ay mahigit dalawang libo na friends ko taga Upi… at sige like-like sa mga post ko. . (LAUGHING)

Sa makabagong panahon at henerasyon na ito ngayon ay  karamihan na sa ating mga kababayang Pilipino,    ang tila nakakalimot na sa mga kaugaliang ating nakasanayan na mula pa sa ating mga ninuno. Subalit, … Alhamdulillah (Ang lahat ng pagpupuri ay sa Allah) dahil  meron pa ring mga Pilipino at Bangsamoro ang hindi pa nakakalimot dahil  magpahanggang-ngayo’y sinasasanay pa rin nila ang kanilang mga anak o pamilya sa kaugalian at kultura na  kanilang nakasanayan na.

At  dahil alam ko na ang iba ay hindi pa gaanong pamilyar sa sinasabi nating kultura.  

LUCY/HOST: Ano ang kultura Kaka Alih?

KAKA ALIH: Ang Kultura Kapatid na Lucy, ay tumutukoy sa pamamaraan ng pamumuhay ng isang pangkat ng mga tao,  sa isang tiyak na teritoryo na may pagkakakilanlan.  Ito rin ang humuhubog sa pamumuhay ang tao at nagbibigay ng kahulugan sa buhay.  

At sa  umagang ito ay  kilalanin natin ang ilan sa  mga  Kultura,   ng mga  Bangsamoro na mga Muslim.  Bakit kultura ng mga Muslim? Ayon kasi kay Rudy Rodel, isa manunulat na taga Upi o historian, ay nahahati ang Bangsamoro sa dalawa, ang isa ay Islamized at non-Islamized.

Konting flashback.  Sa simula,  noong bago pa man dumating   sa mga pulo o lupang nasa Silangan ang mga Kastila, (ang mananakop, the colonizers), noong 1521. When Philippines was discovered by Magellan. Pero mali poi to dahil bago pa dumating ang grupo ni Magelllan mayroon ng dumating na mga sampung  Datu mula sa  Borneo, at syempre   may kultura at kaugalian na ang mga naunang naninirahan dito sa lupain na ngayon ay tinatawag na Pilipinas.

Alam naman natin na sasakop tayo ng mga Espaniol. Bagamat ang mga ninuno natin ay nagtanggol sa kanilang mga kaharian, sila ay nagapi dahil sa makabagong armas sila ay natalo at nasakop ng Espania. Dahil  ang mga mamayan sa Lupang Silangan (na tinawag ng Espania na Pilipinas, na ang ibig sabihin ay “tao ni Haring Felipe”) ay nasakop ang ating mga ninuno,  at di nagtagal ay  tinawag na mga Pilipino.  (utang natin ito  kay Jose Rizal kong bakit tayo natawag na Pilipino, isa sa pinaglaban niya, dahil ang tawag noon sa sa Pilipino ay Indiyo)

Ang mga kulturang  Pilipino  ay dahan-dahan nangawala at di  man nawala ay nadagdagan o sadyang nabago sa pagdaan  ng panahon.

 Sa bandang Mindanao,  Sulu at Palawan (MINSUPALA) ay nahirapan ang Espania na sakopin (ayon sa ibang manunulat ay hindi talagang nasakop) dahil sa isa na itong matatag na bansa noon pa man bago pa dumating ang mga mananakop na Espaniol. Bagamat hindi gaano makabago ang   armas ay organisado ang kanilang tanggulang bansa. Hindi basta-basta nakapagtatag ng kanilang goberno dito sa MINSUPALA ang mga dayuhang mananakop na  Espaniol, ngunit dahil sa tulong ng mga kapatid, (na nabihag) na ngayon ay tinawag na Pilipino (na walang magawa kundi sundin ang utos ng mananakop, kaya sila napilitang maging mandirigma na nagsisilbi para sa Espanya) ay natalo nila ang depensa ng mga Bangsamoro sa Sambuwangan (Zamboanga, Ang Ciudad de Flores o City of Flower), at itinayo ng Espania ang kanilang kuta, tinawag nila itong Cota del Pilar. Subalit ang kutang ito ay ilang bese na ring nabawi ng Bangsamoro.

Dahil sa hindi nasakop, nanatili (intact) ang kultura   mga Bangsamoro.  Kunting paliwanag lang po Bakit Bangsamoro o Moro.  

Ganito po yun Kapatid. Ang tawag ng Espania sa mga tao na katulad ng kanilang nakalaban sa Morocco. At Bangsa ang ibig sabihin sa Malay ay nangangahulugan ng angkan- kaya angkan ng mga Moro=Bangsamoro. At ang mga kultura at kaugalian ng Bangsamoro     ay hinango naman sa Islam, ang relihiyong kanilang pinaniniwalaan noon pa man.

Ano naman ang ibig sabihin ng Islam? Ang ibig sabihin ng Islam ay ..”pagtalima at pagsuko sa nag-iisang Diyos.” Ang tagasunod ng Islam ay tinatawag naman na Muslim na ang ibig sabihin, “…. ay naniniwala, mga taong tumalima sa kautusan ng Allah” (ang tawag sa Poong Lumikha o Diyos).

At dahil sa paniniwalang ito  sa Islam ang kanilang mga kultura at kaugalian ay nilimbag sa timplang Islam, kaya makikita natin na halos magkatulad sa Islam.

Lumipas  ang mga panahon, dumating ang Merikanu  (tawag sa taga Amerika), natalo daw nila   ang Espania, pero ang totoo binili nila ang Pilipinas ng P20,000,000, di kasali ang Bangsamoro. Para di medyo magandang pakinggan at pinalabas na natalo sa giyera ang Espaniol, ito ang tinawag na “Battle of Manila bay” at ang Espanya ay tuluyang ng lumayas sa Pilipinas,  subalit naiwan ang kanilang kamandag, dahil marami na silang nagging pamilya ito ang tinawag na Filipino.   Kaya ang kanilang kamandag ay nanatili nanalaytay pa rin sa dugo ng mga Pilipino.

Nasakop na ng Amerika ang Pilipinas, hindi ito nagtagal, bakit ?  dahil marahil wala na silang makakatas, dahil nasaid na maraahil ng Espania ang tamis nito, kaya iyon marahil ang dahilan na ibinigay na  nila ang “pagsasarili” (independence) sa mga Pilipino.

Ang masakit lang nito ay isinama nila ang mga kapatid na nasa Mindanao na hindi man lang nila kinunsulta, kong papayag ba   o hindi. Sa kabila ng katotohanan na sila ay nagsisigaw na ibalik sa kanila ang kanilang dating pagsasarili.

May petition pa nga sila (Bangsamoro)  ito yung Dansalan Declaration, na ipinasa   sa Kongreso ng Amerika,    na ibalik sa kanila ang pagsasarili o independence, kong hindi possible, ay may nanaisin pa nilang manatili  na sakop ng Amerika, kaysa mapabilang sa kapatid na Pilipino, dahil islang kadahilanan: mag-kaiba sila ng Kultura at Kaugalian, lalo na sa paniniwala, dahil ang mga Pilipino ay Kristiyano na, at sila ay nanatiling Muslim pa rin.    

At nagging nagsasarili na ang Pilipinas, dahil binigy na ng Amerika ang “Kalayaan”. Nagplano ng mga programa ang bagong nagsasariling bansa (ang Pilipinas) kong papaano magkaisa sa paniniwala at kultura  ang mga taong tinatawag nilang Pilipino at ang ayaw na matawag na Pilipino (na ngayon ay lalong kilala sa tawag na Bangsamoro).

 Ang magkapatid na ito  ay nagkasalamuha, (naging kapit bahay at ang iba naging kabiyak,) at dito sa prosesong ito ay dahan-dahan, nabuo ang mga kultura at kaugalian na hindi ginagawa ng mga ninuno ng mga Bangsamoro at wala sa katuruan ng Islam.

Ang tanong ano ang mga ito, na mga kultura at  kaugalian na wala sa mga ninuno at  hindi itinuturo ng relihiyong Islam?

Narito ang ilan sa mga ginagawa ng ilan sa mga Bangsamoro sa ngayon na hindi na kasama sa mga kultura at kaugalian ng mga ninuno:

1. Pagdiriwang sa araw ng kapanganakan (Birthday)

Ang mga “assimilated” na  Bangsamoro sa ngayon ay nagdiriwang na rin ng kaarawan ng kanilang mga anak katulad ng mga Pilipino o yaong ngayon ay tinatawag na “settlers”.

Ang mga ninuno ng mga Bangsamoro ay may sarili silang pagdiriwang sa mga anak na bagong panganak, pagkapanganak ay tatawag sila ng Azan o bang sa tabi ng kanilang anak. Ilang araw o linggo ay magtatakda sila ng kanduli na tinatawag na “gunting” dito bibibigyan ng pormal ng pangalan ang bata. Sa ibang tribung  Bangsamoro (Maguindanaon, Iranun) mayroon din silang tinatawag na “likat sa lantay” isa din itong uri ng  kanduli (thanksgiving).

Papaano nagdiriwang ang mga ibang Pilipino ng kaarawan? Kanilang hinalaw marahil sa kanluraning kultura.

Ang pagdiriwang ng kaarawan ay bantog na bantog noon pa sa mga paganong Greko at Romano. Ito ay ipinagdiriwang sa pamamagitan ng pagdarasal, pag-aalay, masaganang kainan, at ang pagbibigay ng regalo sa may kaarawan.

Diyan marahil nahango ang pagdiriwang sa kaarawan ng kapangakan ni Jesus o Iesa (kapayapaan ay sasakanya).

Tanong bakit kayong mga Bangsamoro ay ipinag diriwang ang  Kaarawan ni Propeta Muhammad kong tawagin ninyo ay Maulidin Nabi.

Ito ay sadyang napakalungkot na nangyayari. Bagama’t ang mga Muslim ay may maliwanag na patnubay na nananatiling nasa orihinal na anyo hanggang sa ngayon, hindi pa rin maiwasan ng iba ang pagsagawa ng mga bagay na salungat sa itinuturo ng Islam.

Ito ay dulot ng kamangmangan sa pananampalataya at sa pagnanais na tularan ang ginagawa ng iba.

 Si Propeta Muhammad ay nagsabi:

 “Anumang bagong bagay na isinasama sa ating pananampalatayang ito (Islam), ay hayaan itong itakwil.”

Si Propeta Muhammad ay nagsabi:

 “Wala nang iba pang gawain na makapaglalapit sa inyo sa Allah maliban lamang sa mga naituro ko sa inyo.”

 Si Propeta Muhammad ay nagsabi:

“May dalawang bagay akong iiwanan sa inyo na kung inyo itong panghahawakan ng mahigpit ay hindi kayo maliligaw: ang purong Salita ng Allah at ang aking Sunnah.” 

Si Propeta Muhammad ay nagsabi:

“Huwag magmalabis sa pagpuri sa akin kagaya ng ginawa ng mga Kristiyano sa anak ni Maria. Ako ay isang alipin, kaya’t inyo lamang  sabihin: “Alipin ng Allah at Kanyang Sugo”.

2. Pagpapaputok sa araw ng Id

Pagsapit ng Id (Hariya Puwasa at haj) ay nagpapaputok ang mga Bangsamoro, bilang pagsasaya, katulad ng pagdiriwang mga Intsik. Ang mga Intsik na kilalang mangangalakal sa mundo at dumating na sila ditto sa MINSUPA, at marahil ito ang impluwensa nila sa mga Talainged (native inahabitants).

Noon ang pinapuputok ay rebentador at kanyon na gawang Tsino, di nagtagal ay ginaya ng mga mga Pilipinong taga Bulacan.  Sa ngayon ay nawala ang mga iyon, at napalitan ng mga makabagong  armas na pumuputok at ito na ang ginagamit.

3-Kalilang (ceremonial of marriage)

Ang kasal ay sa mga restaurant o hotel ay isinasaayos ng mga “third generation” at kanila nila ito kinopya sa sa kultura ng settlers at dinagdagan ng kulturang Bangsamoro, lalo na yaong hindi pa tanggap ng mga katutubong Bangsamoro. Halimbawa ang Biblia ay pinalitan ng Qur’an. Nagsasabay ang babae at lalaki, at nagpaparada na ang babae kahit hindi pa sila kasal.

Naglalagay din sila ng decoration na tinatawag na pandala.

Ang mga Bangsamoro noon kong may ikakasal ay hiwalay ang lalaki at babae, pagkatapos ng Kutba Nikah (wedding sermon) ay sasamahan ang lalaki ng biyanan sa babaeng pinakakasalan.

Ang kalilang ay ginagawa sa bahay ng babae, isa araw o higit pa bago ang kawing l o kasalan.

4- Pagdadamit na nakalabas ang kahubaran, at pag-gaya sa ibang kasarian.

Sa ngayon ay nakapantalon ang mga babae katulad ng mga lalake, at ang mga damit ay hakab na hakab ang porma ng katawan.

Ang damit ng babae ay tinatawag na minoro ang pangitaas at malong ang pang-ibaba, ito ay kahantulad sa damit ng T’duray noon.  Nagtetendong (bandana) ang mga babae. Naglalagay ng mga decoration ang babae sa kanyang damit ng mga ginto o pilak.

Ang lalake naman ay gumagamit ng tubaw. At may nakasukbit na gurok sa tagiliran (maliit na punyal) at nakasabit na sundang o kampilan sa biwang at kong minsan may dala-dalang bangkaw (spears).

5-pag-inom ng alak na makalasing (kamer)

 Sa ngayon ay umiinom ng alak na makalasing ang mga Bangsamoro, katulad na rin mga Settlers na Pilipino, kahit ito ay patago sa mga kamag-anak o angkan, dahil sa isinusumpa o itinuturing noon ng mga ninuno na “kafir” (hindi naniniwala) ang uminom ng arak (alak na makalasing) ayon sa paniniwala ng ninuno o matatanda ay 40 na araw na walang matatanggap na amal (pagsamba sa Allah o Gawain para sa Allah ang matatanggap).

Ang basehan ng mga Bangsamoro kong bakit hindi dapat inumin ng isang  Naniniwala ang alak na makalasing ay base na rin sa Quran.

 “O kayong naniniwala o Nanampalataya! Ang mga nakalalasing na alak (lahat ng uri ng inuming may alkohol at i iba pa  na  nakapagbibigay ng lambong sa kaisipan tulad ng ipinagbabawal na gamot, droga, ), pagsusugal, Al Ansab at Al Aslam (mga gamit sa paghahanap ng suwerte at pasiya) ay kasuklam-suklam at mga paglalalang (pakana) ni Satanas. Kung kaya’t iwasan ito upang kayo ay mangagsipagtagumpay.” [Qur’an, Surah Al Maida: 90]

Mga sakit na idinudulot ang alak, (na base sa pananaliksik ng mga nakakaalam  at pwedeng makita ng harap-harapan):

1.     Binubuhay nito ang seksuwal na pagnanasa, na siyang nagtutulak sa tao na gumawa ng kasumpa-sumpa at karumal-dumal na tawag ng laman: na tulad ng panggagahasa, karahasan at kalaswaan. At ang pinatutungahan nito kung minsan ay pagpapatiwakal!

2.     Nagdudulot ito ng pinsala sa utak: Isa sa sanhi nito ay ang pagkawala ng memorya ng isang tao, sanhi rin ito ng pagkakaroon ng impeksiyon sa utak, pagkabulok ng ‘cortex cells’ (nagpapagalaw sa ating kalamnan)  sa utak ng isang tao na nauuwi sa pagkasira ng ulo.

3.     Nagiging sanhi rin ito ng unti-unting pagkabaog o pagkainutil ng isang tao at pagkaparalitiko ng buong katawan. (kayo sigoro marami kayong alam na naparalitiko na palainum ng alak,)

4.     Pinipinsala rin nito ang atay ng isang tao, na kung kaya mabibigo nitong alisin ang mga lason sa loob ng katawan, lalung-lalo na ang ‘amonia.’ At dahil sa ganitong pangyayari ay tataas ang antas ng lason sa dugo. At ang lason na ito ang makaka-apekto sa pagkilos ng kaisipan at makakagambala sa emosyon: Na kung kaya, hindi na magiging normal ang kanyang pagkilos at pag-uugali. Magiging makasarili na siya, magalitin, mapaghiala at magiging malungkutin.

5.     Pagkakaroon ng depekto sa kidney, sa albumin sa ihi, at nakakamatay na pangangasim ng dugo (o fatal blood acidity), na magwawakas sa ‘heart failure.’

6.     Nagdudulot ng impeksiyon sa ‘Nerve’ ng mga mata na humahantong sa pagkabulag ng tao.

7.     Nagtutulak sa isang tao na gumawa ng mga kakaibang krimen at iba pang mga kasamaan.

Ito po ang inyong Kapatid na Bangsamoro, Kaka Alih, hanggang sa muli. Wassallamu Alaikum Warahamatullahi Wabarakatuh.

LUCY/HOST: Maraming  salamat Kaka Alih, sa magandang presentasyon na yan, sana mga kapatid na nanonood at nakikinig, mayroon kayong napulot ana aral at muli kaming samahan, bukas sa isa pang segment na ibabahagi ni Kaka Ali.

(Play- EXTRO- Gabay Kalusugan at Talakayang Pampamilya)